غار قلایچی در12 کیلومتری شمال شرقی شهرستان بوکان و در مجاورت محوطه باستانی قلعه قلایچی یکی از مراکز
تمدن مانایی ها قرار گرفته و از دسته غارهای طبیعی به حساب می آید که در اثر نفوذ آب در طبقات آهکی شکل
گرفته و از نظر ساختار غار و کلاس غارنوردی می توان آن را از جمله ی غنی ترین وسخترین غارهای مکشوف ایران به
به شمار آورد.
تیمی از غارنوردان هیئت کوهنوردی بوکان با همکاری باشگاه کوهنوردی وسنگنوردی بوکان با تلاش هایی که در چند سال اخیر انجام داده اند موفق به
کشف 16 غار طبیعی در این منطقه شده اند که کونه کوترقلایچی یکی از دستاوردهای تلاش این عزیزان است.
دهانه غار با قطر 8 متر در ارتفاع 1750 متری کوهی به همین نام(قلایچی) قرار دارد.
اولین تلاشها
اولین تلاش برای کشف غار قلایچی دقیقا مشخص نیست ولی کنجکاوی سیری ناپذیر بشر باعث شده تا هر بار برای کشف ناشناخته ها گامهای جسورانه برداشته شود. بگفته مردمان محلی و شواهد مستند و منطبق با کشفیات ما تیمی متشکل از مردان روستا های اطراف بوکان با جمع آوری ریسمانهای بلندی از جنس پشم 40 سال پیش یک نفر از اهالی بوکان را به کف چاه هدایت کرده اند و ایشان موفق به فرود تا انتهای تالار اول شده است اما اولین تلاش مکتوب و مستند به سال 1381 بر میگردد که آقای ناصر فیض الله بیگی به عنوان اولین شخص در قالب تیم هیئت کوهنوردی بوکان به سرپرستی اقای اسماعیل فرامرزی موفق به فرود تا کف تالار اول گردید و به دلیل نداشتن نور کافی به همراه زنده یاد مقبل هنرپژوه تصمیم به بازگشت به دهنه غار میگیرند. در ادامه تیمهای دیگری از بوکان به کرات بر روی این مجموعه فعالیت کرده اند که کشفیات موجود حاصل تالش تک تک این عزیزان است که به دلیل از قلم نیفتادن نام یکی از این عزیزان از ذکر نامهای دیگر خوداری شده است وتنها به نام باشگاه کوهنوردی و سنگنوردی بوکان اشاره میکنم که نقشه برداری و کشف بیشتر قسمتهای غار توسط عزیزان غارنورد این باشگاه صورت گرفته است.
مشاهدات
عمق غار تا رسیدن به کف تالار اول 110 متر می باشد که مستلزم فرود بر روی تپه ای 20 متری انباشته شده از
سنگ ،فضولات و لاشه ی کبوترانی است که تا عمق 60 متری غار لانه کرده اند.
جالب است بدانید که تا شعاع 20 متری دهانه ی غار هیچ سنگی یافت نمی شود و تمامی این سنگ ها را در کف
تالار اول می توان یافت.
علاوه بر عمق چاه وجود چندین تالار بزرگ و دالان ها،تونل ها،چکنده ها و چکیده ها به جرات می توان گفت که
تمامی مشاهداتی که تا کنون در این نوع غارها یافت شده است را می توان به تنهایی در این مجموعه مشاهده کرد.
تالار اول به نام تالار کازیوه نام گذاری شده است که کلمه ای کردی و به معنی شروع صبح میباشد که به دلیل سو سوی نور که از بالای چاه دیده میشود این نام بر ان نهاده شده که براستی اسم با مسمای است. علاوه بر وجود چند ده استلاگمیت واستالاگتیت بزرگ و تونل ها یی که این تونل ها گاه بن بست و گاه به
همدیگر مرتبط هستند در قسمت جنوب غربی خود به حوضچه آبی زلال و روان ختم می شود که به دلیل درصد
بالای آهک در آن غیر قابل شرب می باشد که در سومین مرحله کاوشها کشف و به نام مرد خستگی نا پذیر کوهنوردی بوکان حوض اسماعیل فرامرزی نام گذاری گردید.
دومین تالار عمده غار که در دومین دوره کاوشها کشف شده و در آن زنده یاد مقبل هنرپژوه نیز حضور داشت به نام تالار مقبل نام گذاری گردید که این نام در مراحل بعدی بر روی تالار نهاده شد تا با هر بار حضور در غار مقبل را در کنار خود احساس و جاودانه نگه داریم که با وجود مرواریدهای کف غار ستون های به هم رسیده و تزئینات آهکی کوچک و بزرگ با اشکال مختلف میتوان
تالار دوم را با چند طبقه از صفحات سست و به هم مرتبط یکی از تالارهای منحصر به فرد در نوع خود دانست که دست رسی به تالار مقبل مستلزم فرودی 25 متری بوده که این فرود ما را به ابتدای تالار رهنمایی میکند.
با پیگیری و کاوش هایی که در مراحل بعدی برای شناسایی غار صورت گرفت یافتن تالار سوم و چهارم حاصل تلاش مستمر گروه بود که نتیجه داد .
نکته:( به دلیل وسعت غار فقط تالار ها و دریاچه های شاخص نام گذاری و معرفی گردیده است)
تالار سوم که یکی از بزرگترین (و شاید بزرگترین تالار مکشوف ایران است) تالارهای ایران و قدیمی ترین تالار این مجموعه است و به نام تالار کردستان نام گذاری شد که دریاچه ای نسبتا بزرگ در آن قرار دارد که دریاچه به نام دریاچه خزر نام گذاری گردید.
تالار چهارم این مجموعه که به سمت شمال و همجهت با دهنه غار دوکچی است علاوه بر استالاگمیت ها و راهروها و دالانهای متعدد دو دریاچه آب کوچک را نیز در خود جای داده که این تالار به یاد جان باخته گان طوفان کاترینا تالار کاترینا نام گذاری شد.
وسعت زیاد غار و به دنبال 12 مرحله کاوش و شناسای توسط غارنوردان بوکانی ما را بران داشت تا این مجموعه عظیم را به دیگر غارنودان ایران و سایر کشورها نیز بشناسانیم که این امر باتلاش جمعی جامعه کوهنوردی بوکان و همکاری ثایر نهادها شهری (اعم از دولتی و غیر دولتی)به تحقق پیوست و ما با همکاری انجمن کوهنوردان ایران و انجمن در شرف تاسیس غارنوردان ایران در یک برنامه 3 روزه موفق به نقشه برداری بخشهای کوچکی از این غار غظیم شدیم و تالار سیروان که یکی از زیبا ترین و رویای ترین تالارهای این مجموعه میباشد با همکاری غارنوردان سراسر کشور شناسای و نفشه برداری شد.وجود دریاچه ای زیبا و کم عمق به رنگی روشن با یک را هرو باریک در وسط دریاچه دلیل نام گذاری تالار به نام سیروان بود که نام رودخانه ای عظیم در قلب کردستان است.از دیگر جذابیتهای این غار به ستونهای بلند و متعدد و همچنین چکیده ای که به طرز اعجاب اوری شبیه به کشتی غرق شده
است میتوان اشاره کرد که در مرتفع ترین بخش تالار شکل گرفته است.
در مرحله شانزدهم کار بر روی غار کمپی به
گنجایش 10نفر برای شب مانی و ادامه کار نقشه برداری واکتشاف در تالار کردستان تعبیه گردید که حاصل تلاش غارنوردان خستگی ناپذیر باشگاه کوهنوردی و سنگنوردی بوکان است.
تلاش برای کشف قسمت های دیگری از این مجموعه ونقشه برداری کامل قسمتهای مکشوف غار در برنامه های آتی تیم قرار دارد وامکان کشف تالارها و
تونل هایی دیگر و همچنین دست یابی به راهیبرای رسیدن به غار دوکچی همچنان به قوت خود باقیست.
درضمن از تلاشهای دوستان بسیار خوبم به ترتیب آقای مسعود رمضانزاده برای کمک در کشف- نقشه برداری و عکسهای زیبای غار- حضور در دوره های متعدد غارنوردی آقای سعید اسمعیل پور برای کمک در برپای کارگاهای srt- کشف- حضور در دوره های غارنوردی آقای وفا سراجی برای فیلم برداری قسمتهای از تلاش در غار قلایچی و آقایان بابک قادری و کیوان قادر پور در کشف و برپای کمپ و دیگر دوستانمان در این مجموعه ی پرتلاش و خستگی ناپذیر که بی هیچ مزدی تنها برای شناسایی و کشف قلایچی تلاش نموده اند کمال تشکر را دارم
این است بهشت آهکی کردستان ...
پی نوشت:
از لحاظ کار غار نوردی می توان تلاش بر روی این مجموعه را کاری سخت و طاقت فرسا دانست به نحوی که در
بالا آمدن از چاه 110 متری به علت معلق بودن در بیشتر قسمتهای مسیر بسیار دشوار می باشد ،دمای غار ثابت در
حدود 10 درجه بالای صفر است .
به دلیل ریزش و خطرات احتمالی به غارنوردانی که قصد فعالیت بر روی این
مجموعه را دارند توصیه می شود تا با آگاهی به فنون غار نوردی(srt) و با وسایل کامل به این مکان پای بگذارند.
با تشکر 
تقدیمی از باشگاه کوهنوردی و سنگنوردی ئاورین بوکان
برداشت از وبلاگ لاوی ترغه 
نگارش: مهدی کریم زاده
